7/240540 979 19 05

Topraklama Sistemi Neden Gereklidir?

Arıza ve Güvenlik 5 dk okuma Acaral Elektrik

Topraklama, bir arıza sırasında cihaz gövdesine veya metal yüzeylere geçen elektriği güvenli bir yoldan toprağa ileterek insanların elektrik çarpmasına maruz kalmasını önleyen koruma sistemidir. Etkin bir topraklama, sigorta ve kaçak akım rölesinin arıza anında hızlı ve doğru şekilde devreyi kesmesini de sağlar. Topraklaması olmayan veya hatalı olan bir tesisatta, en kaliteli koruma elemanı bile beklenen güvenliği tek başına sağlayamaz.

Topraklama nasıl çalışır?

Normal koşullarda elektrik akımı faz iletkeni üzerinden cihaza gider ve nötr iletkeni üzerinden geri döner. Ancak bir kablonun yalıtımı bozulduğunda veya cihazın içinde bir arıza oluştuğunda, faz iletkeni cihazın metal gövdesine temas edebilir. Bu durumda gövde gerilim altına girer.

Topraklama yoksa, bu gövdeye dokunan kişi akımın toprağa ulaşmak için kullanacağı yol hâline gelir. Topraklama varsa, arıza akımı düşük dirençli koruma iletkeni üzerinden toprağa akar. Bu akım koruma elemanları tarafından algılanır ve devre kesilir.

Bu süreç saniyenin çok küçük bir bölümünde gerçekleşir. Kullanıcı çoğu zaman yalnızca sigortanın veya kaçak akım rölesinin attığını görür; arkasında, topraklamanın bir kazayı önlediği bir an yatıyor olabilir.

Kısacası topraklamanın iki temel görevi vardır:

  • Arıza anında metal yüzeylerde tehlikeli bir dokunma gerilimi oluşmasını sınırlamak
  • Koruma elemanlarının (sigorta ve kaçak akım rölesi) arızayı algılayıp devreyi kesmesini sağlamak

Topraklama ve kaçak akım rölesi birlikte çalışır

Sık sorulan sorulardan biri, kaçak akım rölesi olan bir evde topraklamaya gerek olup olmadığıdır. Bu iki sistem birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Kaçak akım rölesi, devreye giden ve devreden dönen akım arasındaki farkı izler. Topraklama, arıza akımına güvenli bir yol sunar ve bu farkın oluşmasını, dolayısıyla rölenin arızayı insan vücuduna ulaşmadan algılamasını sağlar. Topraklama olmayan bir tesisatta röle, ancak biri gerilimli gövdeye dokunup akım vücut üzerinden aktığında devreye girebilir. Rölenin çalışma mantığını kaçak akım rölesi nedir, neden atar? yazımızda ayrıntılı anlattık.

Konutlarda can güvenliği için 30 mA, yangına karşı koruma için 300 mA kaçak akım rölesi kullanımı yaygındır. Bu rölelerin sağlıklı çalışması da etkin bir topraklamaya bağlıdır.

Topraklama türleri

Elektrik tesislerinde topraklama amacına göre farklı adlarla anılır:

  • Koruma topraklaması: Cihaz gövdeleri, pano kapakları ve metal aksamın topraklanmasıdır. İnsan güvenliğine yöneliktir ve bu yazının asıl konusudur.
  • İşletme topraklaması: Sistemin düzgün çalışması için, örneğin transformatör yıldız noktasının topraklanmasıdır.
  • Fonksiyonel topraklama: Bazı elektronik ve iletişim sistemlerinin doğru çalışması için yapılan topraklamadır.
  • Yıldırımdan korunma topraklaması: Paratoner sistemlerinin yıldırım akımını toprağa iletmesi için kullanılır.

Uygulamada topraklama elektrodu olarak toprağa çakılan çubuklar, toprağa gömülen şerit veya örgü iletkenler ya da bina temeline yerleştirilen temel topraklayıcıları kullanılır. Yeni yapılarda, inşaat aşamasında uygulanan temel topraklaması uzun ömürlü ve etkili bir çözüm olarak öne çıkar.

Eşpotansiyel bağlantı nedir?

Topraklamanın tamamlayıcısı eşpotansiyel bağlantıdır. Binaya giren metal su, doğalgaz ve kalorifer boruları ile diğer metal yapı elemanları ana topraklama barasına bağlanarak aralarında tehlikeli gerilim farkı oluşması önlenir.

Banyo gibi suyun ve ıslak zeminin bulunduğu alanlarda insan vücudunun direnci düşer ve elektrik çarpması riski artar. Bu alanlarda ek eşpotansiyel bağlantı ve kaçak akım koruması özellikle önemlidir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Metal boruların eşpotansiyel bağlantıya dahil edilmesi doğrudur, ancak su veya kalorifer boruları topraklama elektrodu olarak kullanılmamalıdır.

Topraklamada eksiklik veya hata belirtileri

Aşağıdaki durumlar, tesisatınızda topraklamanın eksik veya hatalı olabileceğine işaret eder:

  • Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın veya metal gövdeli cihazlara dokunurken karıncalanma hissi
  • Bina eski ve tesisat iki telli (faz ve nötr) olarak çekilmiş
  • Prizler topraklı görünse de arkasında toprak iletkeni bağlı değil
  • Nötr ile toprak uçlarının priz içinde birbirine bağlanmış olması (köprüleme)
  • Kaçak akım rölesi takılı olmasına rağmen test butonuna basıldığında atmıyor
  • Elektronik cihazlarda açıklanamayan arızalar ve parazit

Özellikle nötr–toprak köprülemesi, ilk bakışta “topraklı” görünen ama arıza anında gövdeyi gerilim altına sokabilen tehlikeli bir uygulamadır. Bu ve benzeri hatalar yalnızca ölçümle ortaya çıkar.

Bu belirtilerden birini fark ederseniz ilgili cihazı kullanmayı bırakın ve tesisata kendiniz müdahale etmeyin. Eski tesisatlarda topraklama eksikliği çoğu zaman genel bir yenileme ihtiyacının parçasıdır; ayrıntılar için elektrik tesisatı ne zaman yenilenmelidir? yazımıza göz atabilirsiniz.

Topraklama hakkında yaygın yanlış inanışlar

Topraklama, günlük hayatta sıkça yanlış anlaşılan konulardan biridir. En yaygın yanılgılar şunlardır:

  • “Prizim topraklı, o hâlde topraklamam var.” Topraklı priz yalnızca toprak kontağına sahip bir prizdir. Arkasında toprak iletkeni bağlı değilse ya da bu iletken bir topraklama tesisine ulaşmıyorsa koruma sağlamaz.
  • “Cihazım hiç çarpmadı, sorun yok.” Topraklama eksikliği, ancak bir arıza meydana geldiğinde fark edilir. O ana kadar her şey normal görünebilir.
  • “Topraklama bir kez yapılır, sonsuza kadar çalışır.” Topraklama elektrotları zamanla korozyona uğrayabilir, bağlantılar gevşeyebilir, tadilatlar sırasında iletkenler kopabilir. Bu yüzden ölçümle doğrulanması gerekir.
  • “Paratoner varsa ayrıca topraklamaya gerek yoktur.” Yıldırımdan korunma sistemi ile tesisatın koruma topraklaması farklı amaçlara hizmet eder. Bu sistemlerin birbiriyle ilişkisi projeye göre yetkin kişilerce belirlenmelidir.

Yeni binada ve tadilatta topraklama

Topraklamayı doğru kurmanın en kolay ve ekonomik zamanı inşaat aşamasıdır. Temel betonu dökülmeden önce yerleştirilen temel topraklayıcısı, binanın ömrü boyunca toprakla geniş bir temas yüzeyi sağlar. İnşaat tamamlandıktan sonra aynı çözümü uygulamak mümkün olmadığı için yeni yapılarda bu aşamanın atlanmaması gerekir.

Mevcut binalarda ise tadilat, topraklamayı elden geçirmek için iyi bir fırsattır. Duvarlar açıldığında eski iki telli hatların yenilenmesi, koruma iletkeninin tüm prizlere ve aydınlatma noktalarına taşınması ve ana topraklama barasının düzenlenmesi çok daha az zahmetle yapılabilir. Bina genelinde topraklama tesisinin yetersiz olduğu durumlarda ise yeni bir topraklama elektrodu tesis edilmesi gerekebilir; bu karar ölçüm sonuçlarına göre verilmelidir.

Topraklama nasıl ölçülür ve kontrol edilir?

Topraklamanın varlığı gözle değil, ölçümle anlaşılır. Yetkili bir elektrikçi uygun cihazlarla şu kontrolleri yapar:

Kontrol Ne gösterir?
Topraklama direnci ölçümü Topraklama elektrodunun toprağa ne kadar iyi bağlandığını
Koruma iletkeni sürekliliği Priz ve cihaz gövdelerinden ana baraya kadar kopukluk olup olmadığını
Döngü empedansı ölçümü Arıza anında koruma elemanının yeterince hızlı açıp açmayacağını
Kaçak akım rölesi testi Rölenin doğru akım değerinde ve sürede devreyi kesip kesmediğini

Ölçüm sonucunun yeterli kabul edilip edilmeyeceği, tesisatın sistem tipine ve kullanılan koruma elemanlarına göre değerlendirilir. Örneğin TT sistemlerde kaçak akım rölesiyle korunan bir tesisatta topraklama direnci ile rölenin açma akımının çarpımının 50 volt’u aşmaması temel koşullardan biridir. Bu hesapları ve yorumları yetkin bir elektrikçinin yapması gerekir.

İş yerlerinde topraklama ölçümleri, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında periyodik olarak yaptırılması gereken kontroller arasındadır. Konutlarda ise tadilat, tesisat değişikliği, yeni yüksek güçlü cihaz montajı veya şüpheli belirtiler sonrasında ölçüm yaptırmak doğru bir yaklaşımdır.

Acaral Elektrik ile topraklama kontrolü

Acaral Elektrik olarak İzmit ve Kocaeli genelinde konut, site ve iş yerlerinde topraklama tesisi kurulumu, eksik topraklamanın giderilmesi ve kontrol ölçümleri yapıyoruz. Elektrik tesisatı ve montaj ile periyodik bakım ve teknik servis hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için 0540 979 19 05 numarasını arayabilir veya WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz.

Sık sorulanlar.

Soru sor
Evde topraklama olup olmadığını nasıl anlarım?

Prizlerin topraklı görünmesi, toprak hattının gerçekten bağlı olduğunu göstermez. Kesin sonuç için yetkili bir elektrikçinin uygun cihazlarla süreklilik ve topraklama ölçümü yapması gerekir; metal yüzeyli cihazlarda karıncalanma hissi ise ciddi bir uyarı işaretidir.

Kaçak akım rölesi varsa topraklamaya gerek var mı?

Evet. Kaçak akım rölesi ve topraklama birbirinin yerine geçmez, birlikte çalışır. Topraklama arıza akımına güvenli bir yol sağlar, röle ise bu akımı algılayıp devreyi keser; ikisi bir arada olduğunda koruma çok daha etkilidir.

Su veya kalorifer borusu topraklama olarak kullanılabilir mi?

Hayır. Su ve kalorifer boruları topraklama elektrodu olarak kullanılmamalıdır; plastik boru bağlantıları nedeniyle süreklilik sağlanamaz ve arıza anında borulara dokunan kişiler tehlikeye girebilir. Doğru uygulama, standartlara uygun bir topraklama tesisi kurulmasıdır.

Topraklama ölçümü ne sıklıkla yapılmalı?

İş yerlerinde topraklama ölçümleri iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında periyodik olarak yaptırılması gereken kontroller arasındadır; sıklık için güncel mevzuatı ve iş güvenliği uzmanınızın görüşünü esas alın. Konutlarda ise tesisat değişikliği, tadilat veya şüpheli belirtiler sonrasında ölçüm yaptırmak iyi bir uygulamadır.

Elektrik işiniz mi var? 7/24 arayın.

0540 979 19 05

E-posta: info@elektrikizmit.com

Canlı destek

Arıza bildir

7/24

Sorun ne?

Size en yakın belirtiyi seçin.

Hızlı fiyat al

Ne yaptıracaksınız?

İş türünü seçin, kısaca anlatın.