Kaçak akım rölesi, elektrik hattından giden ve geri dönen akımı sürekli karşılaştıran ve aradaki fark belirli bir değeri aştığında elektriği milisaniyeler içinde kesen bir koruma cihazıdır. Bu fark, akımın bir kısmının toprağa ya da bir insanın vücudu üzerinden kaçtığı anlamına gelir. Röle genellikle nem, yalıtımı bozulmuş bir kablo veya arızalı bir cihaz nedeniyle atar; yani atması çoğu zaman işini yaptığını gösterir.
Kaçak akım rölesi nasıl çalışır?
Normal bir devrede faz iletkeninden cihaza giden akım, nötr iletkeninden aynen geri döner. Kaçak akım rölesi (kısaca KAR) bu iki akımı içindeki bir algılayıcıyla sürekli ölçer. Bir kablonun yalıtımı bozulduğunda veya bir kişi gerilim altındaki bir yüzeye dokunduğunda, akımın bir kısmı nötr yerine toprağa doğru akar. Giden ve dönen akım arasında oluşan bu fark rölenin hassasiyet değerine ulaştığında röle devreyi açar.
Otomatik sigorta ile kaçak akım rölesi farklı işler görür:
- Otomatik sigorta, aşırı yük ve kısa devreye karşı kabloyu korur.
- Kaçak akım rölesi, toprağa kaçan akımı algılayarak insanları elektrik çarpmasına, binayı da kaçak akım kaynaklı yangınlara karşı korur.
Bu nedenle bir evde iki koruma birbirinin yerine geçmez, birlikte kullanılır. Sigortaların neden attığını evde elektrik sigortası neden sürekli atar? yazımızda ayrıca ele aldık.
30 mA ve 300 mA arasındaki fark
Kaçak akım rölelerinin hassasiyeti miliamper (mA) cinsinden belirtilir. Konutlarda en yaygın iki değer şunlardır:
- 30 mA: Can güvenliği içindir. Elektrik çarpmasında insan vücudundan geçen akımın tehlikeli seviyelere ulaşmadan kesilmesini hedefler. Priz hatları, banyo ve ıslak hacimler gibi doğrudan temas riski olan devrelerde kullanılır.
- 300 mA: Yangına karşı koruma içindir. Kabloların yalıtım hatalarından kaynaklanan ve zamanla ısınmaya, yangına yol açabilecek kaçakları algılar.
Bunun dışında rölelerin AC, A, F ve B gibi tipleri vardır. Örneğin bazı modern cihazlar ve elektrikli araç şarj üniteleri, doğru akım bileşeni içeren kaçaklar oluşturabildiği için uygun tipte koruma gerektirir. Hangi tip ve değerin kullanılacağı tesisatın yapısına ve bağlı yüklere göre bir elektrikçi tarafından belirlenmelidir.
Kaçak akım rölesi neden atar?
Nem ve su
Rölenin atmasının en yaygın sebeplerinden biri nemdir. Banyo ve mutfak prizleri, balkon ve bahçe aydınlatmaları, dış cephe armatürleri ve su sızıntısı olan duvarlardaki buatlar nem aldığında küçük kaçaklar oluşur. Yağmurlu havalarda veya temizlik sonrasında atan röle genellikle bu sebebe işaret eder.
Arızalı cihazlar
Rezistanslı cihazlar kaçak akımın klasik kaynaklarıdır. Termosifon, çamaşır ve bulaşık makinesi, fırın ve elektrikli ısıtıcıların rezistanslarında zamanla yalıtım bozulabilir. Röle yalnızca belirli bir cihaz çalışırken atıyorsa, sorun büyük olasılıkla o cihazdadır.
Kablo yalıtımının bozulması
Yıllar içinde sertleşen ve çatlayan kablo yalıtımı, duvara çakılan bir çivinin ya da matkabın zedelediği kablolar, sıkışmış veya ezilmiş hatlar sürekli küçük kaçaklara yol açabilir. Bu tür arızalar cihazlar kapalıyken bile rölenin atmasına sebep olabilir.
Nötr ve toprak bağlantı hataları
Tesisatta nötr ve toprak iletkenlerinin yanlış yerde birleştirilmesi ya da karıştırılması, rölenin açıklanamayan şekilde atmasına neden olur. Bu hatalar çoğunlukla bilinçsiz yapılmış tadilatlardan sonra ortaya çıkar ve mutlaka bir uzman tarafından düzeltilmelidir.
Küçük kaçakların birikmesi
Her elektronik cihaz normal çalışırken çok küçük miktarda kaçak akım oluşturabilir. Tek bir rölenin arkasına çok sayıda cihaz bağlandığında bu küçük kaçaklar toplanarak rölenin hassasiyet sınırına yaklaşabilir. Bu durumda tesisatın birden fazla röleyle bölümlenmesi düşünülebilir.
Yıldırım ve ani gerilim dalgalanmaları
Fırtınalı havalarda veya şebekedeki ani dalgalanmalarda röle kısa süreli olarak atabilir. Bu tür atmalar sık tekrarlanmıyorsa genellikle bir arızaya işaret etmez; ancak sık tekrar ediyorsa aşırı gerilim koruması ve topraklama kontrol edilmelidir.
Belirti, olası neden ve yapılması gerekenler
| Belirti | Olası neden | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Yağmurdan sonra atıyor | Dış mekân priz veya armatüründe nem | Dış hatları kontrol ettirin, sızdırmazlığı yenileyin |
| Belirli bir cihaz çalışınca atıyor | Cihazda yalıtım veya rezistans arızası | Cihazı kullanmayın, servise gösterin |
| Tüm cihazlar çıkarıldığı halde atıyor | Kablo yalıtım hasarı veya bağlantı hatası | Elektrikçi ile ölçüm yaptırın |
| Tadilattan sonra atmaya başladı | Zedelenmiş kablo, nötr ve toprak karışıklığı | Yapılan işi kontrol ettirin |
| Test butonuna basınca atmıyor | Rölenin kendisi arızalı | Röleyi vakit kaybetmeden değiştirtin |
Röle attığında güvenli olarak neler yapabilirsiniz?
Kapak açmadan ve tesisata müdahale etmeden şu adımları izleyebilirsiniz:
- Yüksek güçlü ve nemli ortamda çalışan cihazların fişlerini çekin.
- Rölenin mandalını kuru elle bir kez kaldırın.
- Röle tutuyorsa cihazları tek tek geri takın; röleyi attıran cihazı belirleyin.
- Röle cihazlar takılı değilken de atıyorsa daha fazla zorlamayın.
- Yanık kokusu, ısınma veya kıvılcım fark ederseniz hattı kapalı tutun ve elektrikçi çağırın.
Asla yapılmaması gerekenler:
- Röleyi köprülemek, iptal etmek veya yerine sıradan bir sigorta taktırmak
- Daha düşük hassasiyetli bir röleyle (örneğin 30 mA yerine 300 mA) priz hatlarını korumaya çalışmak
- Sigorta kutusunun kapağını açıp bağlantılara dokunmak
Sık atan bir röle can sıkıcı olabilir, ancak rölesiz bir tesisatta aynı kaçak, fark edilmeden bir insanı çarpabilir ya da duvar içinde yangın başlatabilir.
Test butonu ve düzenli kontrol
Kaçak akım rölelerinin üzerinde genellikle “T” harfiyle işaretlenmiş bir test butonu bulunur. Bu butona basıldığında röle içinde yapay bir kaçak oluşturulur ve rölenin atması beklenir. Üreticiler genellikle bu testin düzenli aralıklarla yapılmasını önerir. Test butonu rölenin mekanik olarak çalıştığını gösterir; rölenin doğru sürede ve doğru akımda açıp açmadığı ise ancak uygun ölçüm cihazlarıyla anlaşılabilir.
Etkili bir kaçak akım korumasının sağlıklı bir topraklama sistemiyle birlikte düşünülmesi gerekir. Bu konuyu topraklama sistemi neden gereklidir? yazımızda inceleyebilirsiniz.
Kaçak akım rölesi her evde olmalı mı?
Evet. Kaçak akım rölesi, güncel elektrik tesisatlarında temel bir güvenlik elemanı olarak kabul edilir. Özellikle eski binalarda sigorta kutusunda yalnızca otomatik sigortalar bulunabilir; bu tesisatlar aşırı akıma karşı korunur, ancak bir insanın elektrik çarpmasına karşı aynı korumayı sağlamaz. Çocukların bulunduğu evlerde, banyo ve mutfak gibi ıslak hacimlerde ve bahçe ya da balkon prizlerinde bu korumanın önemi daha da artar.
Mevcut bir panoya kaçak akım rölesi eklemek çoğu zaman mümkündür. Ancak tesisatta nötr ve toprak bağlantı hataları varsa, röle takıldıktan hemen sonra atmaya başlayabilir. Bu nedenle röle montajı, tesisatın kontrolüyle birlikte ve yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
Ne zaman elektrikçi çağırmalısınız?
- Röle cihazlar takılı değilken de atıyorsa
- Röle test butonuna basıldığında atmıyorsa
- Evinizde hiç kaçak akım rölesi yoksa
- Röle sık sık ve belirgin bir sebep olmadan atıyorsa
- Tadilat sonrasında açıklanamayan atmalar başladıysa
Profesyonel kontrolde elektrikçi hatları birbirinden ayırarak kaçağın hangi devrede olduğunu bulur, yalıtım ölçümleriyle sorunlu kabloyu tespit eder ve gerekirse röleyi doğru tip ve hassasiyette yenisiyle değiştirir. Bu çalışmalar elektrik arıza ve onarım hizmetimiz kapsamında yapılır. Evinizde hiç kaçak akım koruması yoksa veya pano yenilenmesi gerekiyorsa elektrik tesisatı ve montaj hizmetimizle tesisatınızı güvenli hale getirebiliriz.
Acaral Elektrik ile kaçak akım arızalarına çözüm
Kaçak akım röleniz sürekli atıyorsa ya da tesisatınızda bu korumanın olup olmadığından emin değilseniz, Acaral Elektrik olarak İzmit ve Kocaeli genelinde yerinde kontrol ve onarım hizmeti veriyoruz. Bize 0540 979 19 05 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz.