Priz neden ısınır sorusunun kısa cevabı şu: prize giren akım, temas noktalarında zorlanıyorsa orada ısı oluşur. Cihaz çok güçlüyse, priz ya da fiş eskimişse veya bağlantı gevşemişse ısınma riski artar. Prizden yanık kokusu geliyorsa o prizi kullanmayı bırakın, o hattın sigortasını güvenle ulaşabiliyorsanız kapatın ve bir ustaya kontrol ettirin.
Priz neden ısınır?
Bir priz, üzerinden geçen akımla çalışır; ama akımın sorunsuz geçmesi için metal temas yüzeylerinin sıkı ve temiz olması gerekir. Gevşek bağlantı temas direncini artırır, direnç de ısıyı artırır. Yani prizin arkasındaki bir vida tam sıkılmamışsa ya da fiş yuvaya tam oturmuyorsa, elektrik geçerken o noktada ısı birikir. Bu ısı zamanla plastiği karartır ve kokuya yol açar.
İkinci yaygın neden aşırı yüktür. Konutlarda priz devreleri genellikle 2,5 mm² bakır iletkenle çekilir ve 16 A sigortayla korunur. Standart topraklı bir prizin anma akımı da 16 A'dır. 2000 W gücündeki bir cihaz 230 V şebekede yaklaşık 8,7 A çeker; buna bir de ütü, su ısıtıcısı veya elektrikli ısıtıcı eklendiğinde tek prizde toplanan yük sınırı zorlar ve ısınma ihtimali yükselir. Isınma bazen cihazdan değil, aynı hatta bağlı diğer yüklerden de kaynaklanır.
Eskimiş priz, yayları gevşemiş fiş, nem almış duvar, ezilmiş ya da ısıdan sertleşmiş kablo da ısınmayı kolaylaştıran nedenler arasındadır. Yanık kokusu, bu saydıklarımızın bir kısmında ortaya çıkan sonuçtur; kokunun kendisi bir belirtidir, sebebi değil.
Prizden yanık kokusu geliyorsa ne yapmalısınız?
Önce şunu netleştirelim: Yanık kokusu gelen bir prize ne fişi ne de prize elle dokunmayın. Sıcak, kararmış, erimiş ya da kıvılcım çıkaran bir priz ve fiş, dokunulmaması gereken bir durumdur. Bu yüzden sıralama önemlidir.
- Fişe ve prize dokunmadan, o hattın sigortasını kapatın. Sigorta kutusuna güvenle ulaşabiliyorsanız kapatın; ulaşamıyorsanız yaklaşmayın.
- Sigorta kapandıktan sonra fişi prizden çekin. Ancak fiş ya da priz sıcaksa, eriyorsa veya kıvılcım varsa fişe hiç dokunmayın; bu durumda prize müdahale etmeyip ustayı arayın.
- Prizin çevresine gözle bakın. Kablo girişinde kararma, priz yüzeyinde erime, duvarda nem izi olup olmadığına bakabilirsiniz. Bunları görmek için prizi sökmeyin, kapağını açmayın.
- O prizi kullanmayı bırakın. Prizin önüne eşya koymayın, çocukların erişemeyeceği hale getirin ve o hatta başka cihaz takmayın.
- Ustayı arayın. Neden bulunana kadar priz kullanılmaz; bir kerelik bir durum gibi görünse bile.
Duman ya da alev varsa durum farklıdır. Sigorta kutusuna yalnızca güvenle ulaşabiliyorsanız elektriği kesin; ulaşamıyorsanız hemen uzaklaşın ve 112'yi arayın. Yalnızca erime varsa, aynı sırayla elektriği güvenle kesin, o prizi kullanmayın ve ustayı arayın. Birinin elektrik çarptığını görürseniz, elektrik kesilmeden o kişiye dokunmayın; 112'yi arayın.
Belirtilere göre neden ve yapılacaklar
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Priz elle hissedilir biçimde ısınmış | Gevşek bağlantı, aşırı yük, eskimiş priz | Kullanmayı bırakın, o hattın sigortasını kapatın, ustaya kontrol ettirin |
| Prizden yanık kokusu geliyor | Isıdan bozulmuş plastik, gevşek bağlantı, ark | Fişe ve prize dokunmadan sigortayı kapatın, prizi kullanmayın, usta çağırın |
| Fiş ucunda kararma, priz yüzeyinde erime | Fiş ile priz arasında temassızlık, ısı birikmesi | Cihazı ve prizi kullanmayın, sigortayı kapatın, usta çağırın |
| Kıvılcım görülüyor | Kısa devre, gevşek bağlantı, nem | Dokunmayın; sigortaya güvenle ulaşabiliyorsanız kapatın, uzaklaşıp usta çağırın |
| Sigorta sürekli atıyor | Aşırı yük, kısa devre, arızalı cihaz, nem, eskimiş tesisat | Aynı hatta yük bindirmeyin, cihazları fişten çekip deneyin, nedeni ustaya buldurun |
| Duman veya alev | Yangın riski | Güvenle ulaşabiliyorsanız elektriği kesin, değilse uzaklaşıp 112'yi arayın |
Isınan prizi bir süre gözlemleyip sonra kullanmaya devam etmek doğru bir yaklaşım değil. Yük azaltıldığında ısınma durabilir; ama bu, sorunun çözüldüğü anlamına gelmez. Isınmanın nedeni aşırı yük değil de gevşek bir bağlantıysa, yük azalsa bile risk sürer. Bu yüzden priz, nedeni anlaşılana kadar kullanılmaz. Benzer bir döngüyü sigortada yaşıyorsanız, evde elektrik sigortası neden sürekli atar yazımız nedenleri daha ayrıntılı anlatıyor.
Hangi durumda elektrikçi çağırmalısınız?
Şu üç durumda beklemeden bir usta çağırın: priz elle hissedilir biçimde ısınıyorsa, kararmış ya da erimişse, ya da yanık kokusu geliyorsa. Bunların hiçbiri kendi kendine düzelecek belirtiler değil. Prizin arkasındaki bağlantı, kablo kesiti ve hattın sigorta değeri birlikte değerlendirilmeden sorun çözülmez; bu değerlendirme de priz ve pano açılarak yapılır, yani ustanın işidir.
Priz kullanılmadığı hâlde ısınıyorsa da ustaya başvurmanız gerekir. Bu durumda ısı prizin kendisinden değil, aynı devreden beslenen başka bir yükten ya da tesisattaki bir arızadan, örneğin gevşek bir ekten veya buattaki bir bağlantıdan kaynaklanıyor olabilir. Aynı şekilde, kaçak akım rölesi atıyorsa evde yapabileceğiniz güvenli deneme şudur: bütün cihazları fişten çekip röleyi bir kez kaldırın, sonra cihazları tek tek takıp hangisinde attığını gözleyin. Cihaz takılı değilken de atıyorsa tesisatta kaçak olabilir; bu iş ustaya bırakılır. Rölenin ne işe yaradığını merak ediyorsanız kaçak akım rölesi nedir, neden atar yazısına göz atabilirsiniz.
Elektrik kesintisi yaşıyorsanız bölgedeki dağıtım şirketinin arıza hattı 186'dır. Ancak yangın, duman ya da elektrik çarpması gibi bir durum varsa 186'yı değil 112'yi aramalısınız. Priz, fiş, armatür, sigorta kutusu ve kablo bağlantıları sizin müdahale edebileceğiniz yerler değil; bu noktalarda yapılacak yanlış bir müdahale, küçük bir arızayı büyük bir tehlikeye çevirebilir. Arıza kaydı ve onarım için elektrik arıza ve onarım hizmetimize bakabilirsiniz.
Priz ısınmasını önlemek için günlük alışkanlıklar
Bir prizde çoklu grup kullanıyorsanız, toplam yükün prizin taşıyabileceğinden fazla olmamasına dikkat edin. Isıtıcı, ütü, su ısıtıcısı gibi yüksek güç çeken cihazları aynı prizde ya da aynı grupta toplamayın. Cihazın fişini prizden çekerken kablodan değil fişten tutun; kablodan çekmek kabloya ve fiş bağlantılarına zarar verebilir, bu da zamanla temassızlığa yol açabilir.
Prizi nemden korumak da önemli. Banyo, mutfak ve balkon gibi ıslak alanlarda prize sıçrayan su, hem kısa devreye hem de zamanla korozyona yol açar. Bu alanlarda kullanılan ürünlerin IP koruma sınıfına dikkat edilir; IP44 sıçrayan suya, IP65 toza ve su jetine, IP67 kısa süreli suya batırılmaya karşı korumalıdır. Bir ürünün IP değerindeki ilk rakam toza, ikinci rakam suya karşı korumayı gösterir.
Priz yüzeyinde sararma, kablo girişinde sertleşme ya da fişin yerine otururken eskisi kadar sıkı durmaması gibi küçük işaretler, ileride ısınmaya dönüşebilecek bir durumun habercisi olabilir. Bunları gördüğünüzde prizi zorlamak yerine bir ustaya baktırmanız, hem cihazlarınızı hem de evinizi korur. Tesisatın genel durumu hakkında fikir edinmek isterseniz topraklama sistemi neden gereklidir yazımız priz ve toprak hattı ilişkisini sade bir dille anlatıyor.
Acaral Elektrik, İzmit ve Kocaeli genelinde ısınan priz, yanık kokusu ve benzeri elektrik arızalarında kontrol ve onarım için yanınızda.